Publiceren in open access tijdschriften
Welke mogelijkheden heb ik?
Er zijn verschillende manieren, open access-routes, om een artikel (vrij) toegankelijk te publiceren:
- Gouden route (Gold OA): je artikel is direct open access op de website van het tijdschrift te raadplegen. Vaak moet er een APC (article processing charge) worden betaald en kies je een open licentie (bijvoorbeeld Creative Commons).
- Diamond route (Diamond OA): ook direct open access bij het tijdschrift, maar zonder APC voor auteurs (en meestal ook gratis voor lezers). De kosten worden gedekt door bijvoorbeeld een instelling, bibliotheek, subsidie of consortia.
- Hybride route (Hybrid OA): je publiceert in een abonnementstijdschrift waarin je tegen betaling je individuele artikel open access kunt zetten, terwijl de rest achter een betaalmuur blijft (soms wordt dit vergoed via “transformative agreements”/publish & read-deals).
- Groene route (Green OA): je publiceert (vaak) in een abonnementstijdschrift, maar je mag een versie van je artikel zelf archiveren in een repository (institutioneel of vakspecifiek), soms met embargo en vaak als accepted version in plaats van de uitgevers-PDF.
Hoe zit het met de kwaliteit als ik voor een van de routes kies?
De route van publiceren zegt op zichzelf niets over de wetenschappelijke kwaliteit. Kwaliteit wordt vooral bepaald door het tijdschrift en het reviewproces, niet door de manier waarop het artikel open beschikbaar komt. Gratis open access tijdschriften hebben een ander verdienmodel dan open access tijdschriften die werken met APC's. Bovendien werken de gratis open access tijdschriften vaak met dezelfde peer-review procedures en zijn dezelfde experts bij het reviewproces betrokken.
Predatory journals
In de praktijk kan het wel mis gaan, niet door open access op zich, maar door “predatory” of “dubieuze journals”. Helaas zijn er uitgevers die publicatiekosten innen, maar in ruil daarvoor geen redactionele diensten of peer-review leveren, de zogenaamde roofzuchtige uitgevers ook wel predatory publishers genoemd. Deze uitgevers misbruiken het Open Access-systeem. Roofzuchtige uitgevers beloven gewoonlijk dezelfde diensten, maar bieden deze niet aan nadat de auteurs de APC's hebben betaald. Ze zijn te herkennen aan nep- of zwakke peer-review, agressieve werving en/of onduidelijke kosten.
Publiceren in predatory tijdschriften kan schadelijk zijn voor jou als auteur, omdat publicaties in deze tijdschriften mogelijk niet meetellen voor je KPI’s. Je moet ook op je hoede zijn voor deze tijdschriften wanneer je hun bronnen gebruikt en citeert, aangezien de artikelen in de tijdschriften mogelijk niet grondig door vakgenoten zijn beoordeeld.
Ik wil in een open access tijdschrift publiceren
Heb je een open access tijdschrift gevonden en overweeg je daar je manuscript naar op te sturen? Er zijn een paar mogelijkheden om het beleid en de betrouwbaarheid van uitgevers te checken:
- Raadpleeg de Jisc Open policy finder (voorheen bekend als Sherpa Romeo): deze tool verzamelt en analyseert het open access-beleid van uitgevers wereldwijd en maakt het mogelijk om op een uniforme en overzichtelijke wijze na te kijken welke open access mogelijkheden een specifiek tijdschrift biedt. Je kunt bijvoorbeeld snel zien welke versie je waar mag delen (bijvoorbeeld het accepted manuscript) en welke embargo’s/licenties gelden.
- Kijk of het tijdschrift is opgenomen in de Directory of Open Access Journals (DOAJ). De Directory of Open Access Journals (DOAJ) is een register van Open Access tijdschriften die peer-reviewed zijn. De tijdschriften opgenomen in DOAJ gaan allemaal door een kwaliteitscontrole en moeten voldoen aan meerdere criteria.
Wil je meer weten over DOAJ? Op hun website lees je over de ambities van DOAJ. - Check of het tijdschrift lid is van de Open Access Scholarly Publisher's Association (OASPA).
- Is het tijdschrift (nog) niet opgenomen in DOAJ? Kijk dan eens op de website Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing en check het tijdschrift op de daar genoemde criteria. Deze criteria worden ook toegepast op tijdschriften met een betaald abonnement.
Meer informatie over open access
- de DCC-PO kennispagina Open Access beschrijft het onderwerp open access voorzien van relevante links
- de website openaccess.nl geeft uitgebreide informatie over de principes van de Open Access-beweging en alles wat te maken heeft met open access publiceren
- de LibGuide van de Hanzehogeschool geeft duidelijk en beknopt informatie over Open Access, inclusief een Engelstalige video over Open Access Publishing