Open Access

Wat is open access?

Open access betekent dat er geen financiële, wettelijke of technische belemmeringen zijn om toegang te krijgen tot de resultaten van publieke gefinancierd onderzoek, dat wil zeggen: iedereen kan de informatie zoeken, lezen, downloaden, kopiëren, verspreiden, afdrukken, of gebruiken voor onder andere het onderwijs. Een van de belangrijkste voordelen van open access is dat het de zichtbaarheid en het hergebruik van kennisproducten vergroot.

Open access is onderdeel van open science, wat staat voor de transitie naar een nieuwe manier van het uitvoeren, publiceren en evalueren van onderzoek. Bij open science is onderzoek open, toegankelijk, reproduceerbaar, transparant en gericht op hergebruik.

Ambitie

Hogescholen hebben de Berlin Declaration on Open Access to Knowledge in the Sciences and Humanities ondertekend en zich daarmee geschaard achter de principes van open access. In 2017 heeft de Vereniging Hogescholen een visie over open science geformuleerd. Hierin is ook de ambitie voor open access uitgewerkt.

Open access routes

Er zijn verschillende manieren (“routes”) om open access te publiceren. Een toelichting op deze routes vind je op de pagina Wat is Open Access? | Open Access. Zie daarnaast ook de DCC-PO kennispagina Publiceren in open access tijdschriften.

Bevorderen open access

Zowel op nationaal als internationaal niveau worden er door instellingen, partijen, organisaties en subsidiefinanciers op allerlei manieren inspanningen verricht om open access te bevorderen. Programma’s, regelingen etc. ondersteunen hierbij.

Nationaal

  • SURF
    Speelt een veelzijdige en centrale rol in het bevorderen van open access en open science binnen het Nederlandse onderwijs- en onderzoeksveld.
  • VSNU (Vereniging van Universiteiten)
    Onderhandelt landelijke read & publish - en “big deals” met grote uitgevers (Elsevier, Springer, Wiley, OUP, LWW, ACS, Taylor & Francis), waardoor auteurs zonder extra kosten open access kunnen publiceren.
    https://www.universiteitenvannederland.nl/onderwerpen/onderzoek/open-access
  • NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek)
    NWO gaat voor 100 procent open access. De subsidievoorwaarden van NWO bepalen daarom dat alle publicaties voortkomend uit onderzoek dat door NWO gefinancierd is, op het moment van publicatie, direct open access toegankelijk dienen te zijn.
    https://www.nwo.nl
  • ZonMw
    Hanteert vergelijkbaar met NWO open access-vereisten voor gezondheids- en medisch onderzoek, in lijn met Plan S.
    https://www.zonmw.nl/
  • KNAW (Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen)
    Ontwikkelt en ondersteunt open access-platformen (bijvoorbeeld OpenJournals.nl) en participeert in samenwerkingen zoals met VSNU en NWO in open access-overeenkomsten.
    https://www.knaw.nl/
  • Open Access NL
    Coördineert consortiumafspraken, maintain beleidsoverzicht (zoals NWO, ZonMw, Horizon Europe) en biedt een kennisplatform voor instellingen.
    https://www.openaccess.nl/
  • Bibliotheken van hogescholen en universiteiten
    Organiseren open access-support via repositories (zoals TU Delft Repository, WUR Library, UG open access team), informeren onderzoekers over fondsen, beleid en mogelijkheden.

Internationaal